Tweet

Bugün 10 Kasım…

Atamızı; özlem, sevgi, şükran ve yaptıkları için minnetle andık…

Aramızdan ayrılışının 88’inci yılı, ama o dahi bir lider olarak hala yüreklerimizde…

Ne yaparlarsa yapsınlar onu yüreklerimizden silmeleri mümkün değil…

Sabah saatler 9’u 5 geçe; yer yer sisli, puslu, yağmurlu havaya rağmen sokaklarda, caddelerde, evlerde, işyerlerinde, okullarda kısacası her yerde yine zaman, hayat durmuştu adeta… Araçlardan inen insanlar bile arabalarının yanında saygıyla durmuş Ata’sını anıyordu… Saygı duruşunda bulunan pek çok insanın yüreği, daha Ata’sını yeni yitirmişçesine yanıyor, gözlerinden yaş akıyordu…

Hemen her gün inanılması zor olayların yaşandığı bu dönemde yaşasa ne yapardı diye düşünmeden edemiyoruz…

Ama yazar Özdemir İnce bugün köşesinde öylesine bir yazı yazmış ki okumaya değer…

İnce yazısında; Ata’mızın 57 yıllık yaşamını, fedakarlıklarını, nasıl ileri görüşlü bir dünya lideri olduğunu, yoktan ülkesini nasıl var ettiğini, sonuç olarak da bu ulusun, her bir bireyinin böyle bir devlet adamına sahip olmasının şanslılığını tüm yönleriyle, adeta ilmik ilmik dokuyarak ortaya koyuyor… Bu güzel yazıyı gerçekten herkes okumalı:

Çağının çağdaşı Atatürk

Bilgisayarda AI bakışı¹ denen makam, benim buluşum olan “çağının çağdaşı olmak” kavramını sahiplenip benden aldığı ilhamla bir tanım yapmış: “Bir kişinin veya toplumun sadece takvimsel olarak içinde bulunduğu yüzyılda yaşamasını değil; o çağın bilimsel, felsefi, sanatsal ve toplumsal birikimini, sorunlarını ve imkânlarını derinden kavrayarak zamanın ruhunu yakalamasını ifade eder.”

Aferin! Tanımı onayladıktan sonra bir değişik deneme yapıp başkalarının düşüncesini öğrenmek amacıyla Vikipedi’ye Fransızca “Qui est Atatürk?” (Atatürk kimdir?) diye sordum. Aldığım yanıtı sizlerle paylaşıyorum:

[Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938), Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanıdır. Ülkeyi modern, laik ve bağımsız bir devlete dönüştürmek için köklü reformlara öncülük etmiştir.

Askeri kariyeri:

– 1881 yılında Selanik’te doğdu.

– 1915’te Gelibolu savunması sırasında askeri komutan olarak öne çıktı.

– 1919 ile 1922 yılları arasında, İtilaf Devletleri işgaline karşı yürütülen Türk Kurtuluş Savaşı’na liderlik etti.

Siyasi faaliyetleri:

– 1922 yılında Osmanlı saltanatına son verdi.

–  29 Ekim 1923’te Türkiye Cumhuriyeti’ni ilan etti ve devletin ilk cumhurbaşkanı oldu.

– Laiklik ve milliyetçiliğe dayanan siyasi ideolojisi, “Kemalizm” olarak adlandırıldı.

Başlıca reformları:

– 1924 yılında kabul edilen laik bir anayasa ile din ve devlet işlerini birbirinden ayırdı.

– 1928 yılında Arap alfabesinin yerine Latin alfabesini getirdi.

– 1930’lu yıllarda kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanıdı.

Vefatı:

– 10 Kasım 1938’de, İstanbul’daki Dolmabahçe Sarayı’nda siroz hastalığı nedeniyle hayatını kaybetti.]

Eksik var mı? Galiba yok! Ve bu kez Vikipedi’ye “Tarihte önemli kişiler?” diye sordum, aldığım yanıt şöyle:

Tarihte ve yüzyıllara damga vuran en önemli kişiler genellikle iki farklı referansla değerlendirilir: TIME 100: 20. Yüzyılın En Önemli İnsanları listesi ve Michael H. Hart’n Dünyaya Yön Veren En Etkin 100 insanı kitabı.

20. Yüzyılın En Önemli İsimleri (TIME 100)

Time dergisinin 1999 yılında yayımladığı ve 20. yüzyıla yön veren en önemli isimleri belirlediği listede öne çıkan bazı ana figürler şunlardır:

Albert Einstein (1879-1955): Görelilik teorisi ile bilimin seyrini değiştirdi ve TIME tarafından “Yüzyılın Kişisi” seçildi.

Mahatma Gandhi (1869-1948): Şiddetsiz direniş felsefesiyle Hindistan’ın bağımsızlığını sağladı ve sivil haklar hareketlerine ilham verdi.

Franklin D. Roosevelt (1882-1945): Büyük Buhran ve 2. Dünya Savaşı sırasında Amerika Birleşik Devletleri’ni yönetti.

Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938): Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılışının ardından modern, laik Türkiye Cumhuriyeti’ni kurdu.

Martin Luther King (1929-1968): Amerikan sivil haklar hareketinin lideri olarak ırk eşitliği mücadelesine öncülük etti.

Marie Curie (1867-1934): Radyoaktivite çalışmalarıyla iki farklı alanda Nobel Ödülü kazanan ilk kadın bilim insanı oldu.

Listede Atatürk’e eşlik eden kişiler de çok önemli düşünce ve eylem insanları, ama hiçbiri “sıfır”dan işbaşı yapmamıştır. Atatürk dışında tamamı işlerini yapmak için sıfırdan başlamamıştır. Tamamı çağının olanaklarını el altında bulmuş, binasını onun üzerine kurmuştur; hiçbiri temel atıcı değildir. Aralarından belki Mahatma Gandhi’nin, Atatürk’e bir ölçüde yaklaştığı iddia edilir, ama ben aynı kanıda değilim: Hindistan, anayasal ve resmi olarak laik (seküler) bir ülkedir, ancak uygulamada bu durum karmaşık bir yapıya sahiptir. Hindistan laikliği uyduruk bir laikliktir. Hindistan Anayasası’na (1976 yılında eklenen bir ifadeyle) göre ülke, “egemen, sosyalist, seküler (laik) ve demokratik bir cumhuriyet” olarak tanımlanır. Batı’daki ve bizdeki devlet ile din işlerinin tamamen ayrılması ilkesinden farklı olarak Hindistan’ın laiklik anlayışı devletin tüm dinlere eşit mesafede durmasını, her dini gruba eşit saygı göstermesini ve dini çoğulculuğu korumasını kabul eder. Türk laikliği ile arada büyük bir fark var. Ben kendi adıma Atatürk devrimleri ile başla ülkelerdeki ıslahatların (düzeltmelerin) denkleştirilmesini asla kabul etmem. Kabul etmemeliyiz! Türkiye’deki yozlaştırma çabalarına da asla izin vermemeliyiz.

Atatürk, 1924 yılında kabul edilen laik anayasa ile din ve devlet işlerini birbirinden ayırdı. Atatürk’ten başka böyle bir toplumsal ve yapısal devrim yapan ve bunu başarıya ulaştıran bir başka devlet adamı var mı? Yok! Üstelik teokratik bir devlet yapısına karşı ve İslam inançlı bir toplumda. 1 Kasım 1928 günü Arap alfabesinin yerine Latin alfabesini getirdi. Bu devrimin de tarihte bir başka örneği yok.1930’lu yıllarda kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanıdı.

Belediye seçimlerine katılma hakkı: 3 Nisan 1930.

Köy muhtarlığı ve ihtiyar heyetine seçilme hakkı: 26 Ekim 1933.

Milletvekili seçme ve seçilme hakkı: 5 Aralık 1934 (Anayasa değişikliği ile).

***

Şimdi sözü ben alıyorum: Atatürk’ün toplumsal alanda yaptığı işler, kendi buluşu özel bir yöntemle bir kenti binlerce kilometre öteye olduğu gibi taşımaya benziyor. Bunu ancak büyü âleminde büyücüler yapabilir. Atletizmde, uzun ve yüksek atlamada asla aşılmayacak uzunluk ve yükseklikten atlamak gibi bir şey. Dahası uçaktan paraşütsüz atlamak, yere ayak basınca da yürüyüp gitmek. Ya da 1600 bilmem kaç yılında uyuyup bir başka varlık olarak 1920 ve 30’larda uyanmak gibi bir şey. Bu nedenle yazılacak yeni bir Devrimler ve Devrimciler Tarihi’nde “Atatürk” adının bir liste içinde değil ayrı bir madde olarak tek başına yer alması gerekir.

Umut Vakfı olarak da; hiçbir sözün büyük ATAMIZI anlatmaya yetmeyeceğini düşünüyoruz…

Ata’mızı bir kez daha minnetle, saygıyla, özlemle anıyoruz…

İyi haftalar

Umut Vakfı – 10 Kasım 2026