Türk Psikologlar Derneği Başkanı Prof. Gökhan Malkoç, “Geçen yıl resmi rakamlarla 71.5 milyon kutu, benim hesaplarımla 100 milyon kutu antidepresan tüketilmiş bu ülkede… Her dört kişiden biri psikolojik desteğe ihtiyaç duyuyor ve çok büyük bir bölümü bu desteği alamıyorken, psikologların en büyük sorunu iş bulabilmek. Geçen yıl Sağlık Bakanlığı sadece 60 psikolog, 30 klinik psikolog aldı” diyor.

Doğal felaketler, ekonomik krizler, adaletsizlik, baskılar, kadına ve çocuğa şiddet, akran zorbalığı… Sayın sayabildiğiniz kadar, Türkiye’de bunların hepsini bir arada yaşıyoruz! O sebeple, küresel kamuoyu araştırma kuruluşu IPSOS’un 2024 yılında yaptığı ‘Dünya Zihin Sağlığı Raporu’na göre, Türkiye’de nüfusun yüzde 38’i ruhsal sağlık sorunlarıyla uğraşıyor. Depresyon, anksiyete ve yeme bozukluğu gibi… Ne yazık ki dünya sıralamasında ikinciyiz. İlk sıradaki ABD’de bu oran yüzde 40, ha yetiştik ha yetişeceğiz!

 

 

Hal böyle olunca sanırsınız ki, Türkiye’de psikologlar iş bulmakta hiç zorluk çekmez! Hiç de öyle değil, tam tersine yılda yaklaşık 11 bin genç üniversitelerdeki psikoloji bölümlerinden mezun oluyor… Ama bu yeni mezunların iş bulması hiç de kolay olmuyor. Bu bilgileri 22 bin üyesi olan Türk Psikologlar Derneği Başkanı Prof. Gökhan Malkoç ve derneğin İstanbul Şube Başkanı Prof. Hale Bolak Boratav’dan alıyorum.

Psikologların da psikoloğa ihtiyacı var!

Prof. Malkoç beni şaşırtan bir bilgi daha paylaşıyor, “Şu anda Türkiye’de 150 binin üzerinde psikolog var. Ve geçen sene Sağlık Bakanlığı sadece 60 psikolog, 30 da klinik psikolog kadrosu açtı” diyerek… Bu kez Prof. Boratav’dan çarpıcı bir bilgi geliyor: “Çalışan psikologların ortanca geliri ise 60 bin lira, yani asgari ücretin yaklaşık iki katı. Üstelik kamu kuruluşlarında çalışanlarla serbest çalışanlar arasındaki gelir farkı çok büyük. Ve çalışanların yüzde 65’i sık ya da sürekli tükenmişlik sendromu yaşıyor. Öğrencilerin yüzde 7’si psikoloji bölümünü seçtikleri için pişman, çalışanların ise yüzde 42’si…”

Bunları duyunca, anlıyorum ki hepimizle aynı dertleri paylaşıyor psikologlar da. Öyleyse onların da psikolojik desteğe ihtiyacı yok mu? Her iki hoca da başlarını sallıyor, benim bu sorum karşısında!

Peki psikologların durumu buysa, milletin durumu nedir? Cevabını resmi veriler söylüyor: 2014 yılında 39 milyonun üzerinde antidepresan kullanılırken, bu rakam 2024 yılında 65 milyona ulaşmış. Peki ya son iki yılda artış var mı? Söz yine Prof. Malkoç’ta: “Leblebi çekirdek gibi antidepresan kullanılıyor. Resmi rakamlara göre toplam tüketim 71 milyon 527 bin kutuya ulaşmış. Bu korkunç bir rakam. Üstelik yurtdışından alınanlar da var, bunu da hesaba katarsak bu rakamın 100 milyona ulaştığını söyleyebilirim. Yanlış anlaşılmasın, antidepresana karşı değilim ama bir kutu antidepresanın ortalama 350 lira olduğunu varsayarsak, yılda 35 milyar lira ilaca gidiyor! Sadece semptomları geçici olarak ortadan kaldırmak için, kalıcı tedavi için değil. Oysa sorun da, çözüm de belli. Koruyucu sağlık hizmeti verilse, kamuda, belediyelerde, okullarda daha çok psikolog istihdam edilse hem tasarruf sağlanır hem de milletin ruh hali düzelir!..”

Türk Psikologları Derneği 50’nci yılını kutlarken toplumun ve psikologların psikolojisi ne durumda?

Prof. Boratav: Biz resmin farklı taraflarını görmek için üç ayrı araştırma yaptık. Biri psikoloji öğrencileriyle, biri mezunlarla, bir diğeri de KONDA ile yaptığımız bir algı araştırması… Mesela bu araştırmada ‘Psikolojik sağlığımızı olumsuz etkileyen unsurlar neler?’ diye sorduk. Katılımcıların yüzde 46’sı ‘psikolojik sağlığımı ekonomik sorunlar etkiliyor’ diyor. Daha sonra yüzde 32 ile ‘iş ve okul sorunları’ geliyor. Ama şöyle şeyler de söyleniyor. Yüzde 30.7 ‘geleceğe yönelik umutsuzluk’, yüzde 15.7 ‘yalnızlık’, yüzde 12.3 ‘anlamsızlık’ diyor. Yani ruh sağlığı sorunları sadece maddi koşullar ya da dış olaylara bağlı değil, aynı zamanda daha derin bir varoluşsal kırılganlık zeminiyle de besleniyor.

Peki insanlar bu sorunlarla nasıl başa çıkıyor?

Biz psikologlara, psikiyatristlere ulaşabiliyorlar mı diye sorduğumuzda sonuç şu oldu. Bir kere 5 kişiden 4’ü hiç psikolojik destek almamış. Yüzde 17.4’ü psikolojik desteği devletten ya da özel psikologlardan almış. Çok daha küçük bir kısmı, yüzde 7.1’i ise psikiyatristlerden destek almış. Psikologlara olan ihtiyacın altının çizilmesi bu açıdan önemli.

“Sizce toplumumuzda insanların psikologlardan destek almasının önündeki en önemli engel ne?” diye sorulduğunda ise önemli bir sonuç ortaya çıktı. Ankete katılanların yüzde 44.9’u, yani neredeyse yarısı ‘Ailenin ve çevrenin olumsuz etkisi’ diyor. Bu bulgu çarpıcı. En azından 1999 depremlerinden sonra toplumda psikolojik sağlığa dair farkındalık arttığı için, psikolojik destek alma konusundaki çekincenin en azından bazı kesimlerde azalmış olduğunu düşünüyorduk. Ama bu bulgu toplumda psikolojik destek almakla ilgili damgalanmanın hâlâ hatırı sayılır bir seviyede olduğuna işaret ediyor.

Yani toplumumuzda psikoloğa giden kişilere hâlâ iyi bakılmıyor. Öyle mi?

Kişisel tutum ile algılanan toplumsal norm arasında dikkat çekici bir ayrışma var. Anketimize katılanların büyük çoğunluğu psikoloğa gitmeyi kendi değerleri açısından utanılacak bir şey olarak görmezken, toplumun psikoloğa giden kişileri olumsuz değerlendirdiğine dair algı hâlâ güçlü. Bu durum bireylerin “Ben bunu yanlış bulmuyorum ancak çevrem böyle düşünebilir” kaygısıyla destek arama davranışını ertelemesine, gizlemesine ya da hiç destek almamasına yol açabilir…

Psikoloğa gitmeyi engelleyen ikinci önemli sebep ise yüzde 42.4’le ekonomik sebepler. Yani ekonomik güçlükler bireyleri hem psikolojik olarak zorluyor hem de bu zorlanmayla baş etmek için profesyonel desteğe ulaşmalarını güçleştiriyor. Bunlar birbirlerine paralel seyreden bulgular. Nitekim, psikolojik destek aldığını belirtenlerin oranı yüzde 6.8, ‘Psikolojik desteğe ihtiyacım var ama alamıyorum’ diyenlerin oranı ise bunun iki katından daha fazla, yüzde 15.9. Bu arada yüzde 24.7 ‘gizlilik ve mahremiyet’ kaygısıyla, yüzde 27.5 ise ‘sorunumu kendim çözmeliyim’ inancıyla psikolojik destek almıyor.

“Her yıl 11 bin yeni psikolog aramıza katılıyor”

Uzmanlardan destek alamayanlar psikolojik sorunlarıyla nasıl baş ediyorlar peki?

KONDA “Düzenli ilaç kullanıyor musunuz?” diye sorduğunda, katılımcıların yüzde 4.5’i antidepresan, yüzde 2.5’i ise uyku ilacı kullandığını ifade etmiş. Depresyonun çoğu zaman kaygı, umutsuzluk gibi farklı sorunlardan kaynaklanan uyku zorluklarıyla birlikte seyrettiği düşünüldüğünde yüzde 6.5 gibi bir oranın farklı nedenlerden ötürü psikolojik sağlığının çok iyi olmadığı söylenebilir. Bu arada yüzde 9.3 oranında katılımcı da reçetesiz ilaç kullanıyor. Bu grupta depresyon ilacını reçetesiz kullananlar olması da muhtemel.

1.5 yıl önce yaptığımız söyleşide, “Çocuk istismarlarından kadın cinayetlerine her yerde psikoloğa ihtiyaç varken Sağlık Bakanlığı bu yıl sadece 30 psikolog alacak” demiştiniz. Bu sayı arttı mı hocam?

Prof. Malkoç: Şu anda yaklaşık 150 bin psikolog var. Üniversitelerdeki 166 psikoloji bölümünden her yıl 11 bin mezun aramıza katılıyor. Bu sayı 15-16 bindi, 11 bin civarına geldik. YÖK’le yaptığımız görüşmede kontenjanların daha da azaltılması gerektiğini söyledik. Fakat çok olumlu geri dönüş alamadık… Çok sağlıksız büyüyoruz, ama buna karşılık geçen yıl Sağlık Bakanlığı 60 psikolog, 30 da klinik psikolog kadrosu ilan etti. Gençlik ve Spor Bakanlığı bu yıl sadece 250 psikolog aldı. Yani mevcut mezunlara biz kamuda, belediyelerde istihdam yaratamıyoruz. Ayrıca şu andaki yasal mevzuat açısından sadece lisans diploması olanların serbest çalışma imkanları da olmadığı için ciddi bir işsizlik sorunu var psikologların.

“Her dört kişiden birinin psikolojik desteğe ihtiyacı var”

“Arjantin’de her yüz bin kişiye 222 psikolog, bizde ise 5 psikolog düşüyor” demiştiniz. Hâlâ böyle mi?

Bu rakamın çok değiştiğini sanmıyorum. İstihdam artmıyor sonuçta… Türkiye’de bu rakamın yüz binde 10 ila 30 arasında olduğu söyleniyor ama hesap psikoloji mezunu sayısına göre yapılıyor. Oysa mezunların çoğu psikolog olarak çalışmıyor bile…

KONDA’nın araştırmasında katılımcıların yüzde 6.8’i ‘Psikolojik destek alıyorum’, yüzde 15.9’u ise ‘Psikolojik desteğe ihtiyacım var ama alamıyorum’ diyor. O zaman dört kişiden birinin psikolojik desteğe ihtiyacı var diyebilir miyiz?

Yetişkin nüfusu ele alacaksak nereden baksanız yüzde 20-25 bence iyimser rakam. Bir de dönemsel olarak baktığımız zaman bu sayı yukarı çıkabilir. Mesela depremler, seller, ekonomik sıkıntılar, adaletsizlik ve özgürlük gibi sorunlar yaşandığında…. Bütün bunları potaya koyduğunuz zaman bu oran biraz daha artar. Nitekim IPSOS’un Dünya Zihin Sağlığı Raporu, Türkiye’de nüfusun yüzde 38’inin ruhsal sorunlarla, yüksek stres ve depresyon belirtileriyle mücadele ettiğini gösteriyor.

Çok yüksek bir rakam değil mi bu?

Türkiye’deki durumu düşünürseniz, hayır. Bizim çok ciddi bir çocuk ve genç nüfusumuz var. Elimde bir veri yok ama daha sabırsız, daha saygısız, daha öfkeli bir durum gözlüyoruz bu nüfusta. Dolayısıyla da şiddet olayları ortaya çıkıyor. Bu sebeple bizim bu eğitim sisteminin içine psikologları entegre etmemiz, psikososyal destek merkezleri oluşturmamız lazım. En azından aile sağlık merkezlerinde bir psikolog istihdamının o bölgede ekonomik güçlük çeken insanlara ciddi bir katkı sağlayabileceğini düşünüyoruz. Bu verilerin hepsi devletin elinde var. Bütün bunlar psikologlara ne kadar ihtiyaç olduğunu gösteriyor. Bu sorunları bugün çözemezsek nasıl sağlıklı bir gelecek oluşturacağız?

(Oksijen, 6.11.2026)